Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại”

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo tỉnh và các đại biểu dự Hội thảo.

Chủ trì Hội thảo có các đồng chí: Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao; Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Trần Quốc Toản, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên; Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Nguyễn Thị Quyên Thanh, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh và các đại biểu dự Hội thảo.

Dự Hội thảo có các đồng chí: Phạm Quang Ngọc, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; Phạm Đức Long, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; Trần Quốc Văn, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; Nguyễn Mạnh Quyền, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy; lãnh đạo HĐND, UBND tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương; lãnh đạo các sở, ngành, địa phương cùng hơn 300 nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu đến từ nhiều viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan khoa học trong cả nước.

Khẳng định tầm vóc quốc tế của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn

Đoàn chủ trì Hội thảo.

Phát biểu khai mạc và chỉ đạo Hội thảo, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định, việc UNESCO thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam mà còn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với một trí tuệ lớn, một nhà văn hóa, nhà bác học có những đóng góp vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, trở thành một phần của kho tàng tri thức chung của nhân loại. Sự kiện này đồng thời đặt ra trách nhiệm của các thế hệ hôm nay trong việc tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản của ông, để những giá trị ấy tiếp tục lan tỏa, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển đất nước trong thời đại mới.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu khai mạc và chỉ đạo Hội thảo.

Theo đồng chí Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã sản sinh nhiều bậc hiền tài, danh nhân văn hóa, song Lê Quý Đôn là một đỉnh cao đặc biệt của trí tuệ Việt Nam thế kỷ XVIII. Với hơn 40 bộ sách đồ sộ bao quát nhiều lĩnh vực từ sử học, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, kinh tế đến ngoại giao, ông không chỉ để lại một di sản học thuật đồ sộ mà còn xây dựng nên một phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm cẩn, đề cao tinh thần thực học, khảo chứng và gắn tri thức với thực tiễn quản trị quốc gia. Chính phương pháp tiếp cận đó đã làm nên giá trị vượt thời đại của di sản Lê Quý Đôn và vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với công cuộc phát triển khoa học, giáo dục, quản trị quốc gia hiện đại.

Đồng chí Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, nhìn lại di sản Lê Quý Đôn sau ba thế kỷ không chỉ để tôn vinh một bậc hiền tài của dân tộc mà quan trọng hơn là tiếp thu tinh thần thực học, bản lĩnh học thuật và khát vọng cống hiến của ông nhằm giải quyết những yêu cầu mới của đất nước. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển nhanh và bền vững, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, những tư tưởng của Lê Quý Đôn về trọng dụng nhân tài, phát triển giáo dục, phát triển kinh tế, kết hợp hài hòa giữa đức trị và pháp trị, coi tri thức là nền tảng cho sự hưng thịnh của quốc gia tiếp tục mang ý nghĩa thời sự sâu sắc, là nguồn cảm hứng quan trọng cho việc hoạch định chính sách và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại.

Khơi dậy truyền thống hiếu học, chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển

Phát biểu chào mừng Hội thảo, đồng chí Phạm Quang Ngọc, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh, Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại” là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm tri ân, tôn vinh một nhà bác học kiệt xuất của dân tộc mà còn góp phần tiếp tục khẳng định tầm vóc lịch sử, giá trị khoa học và ý nghĩa thời đại của di sản Lê Quý Đôn trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Đồng chí Phạm Quang Ngọc, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy phát biểu chào mừng Hội thảo.

Hưng Yên là vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống văn hiến và hiếu học, nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc và sản sinh nhiều bậc hiền tài, danh nhân của đất nước. Trong dòng chảy lịch sử ấy, Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là biểu tượng tiêu biểu của trí tuệ Việt Nam, hiện thân của tinh thần tự học, ý chí vươn lên và khát vọng cống hiến không ngừng vì quốc gia, dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của ông để lại dấu ấn sâu sắc trên nhiều lĩnh vực như sử học, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, quản trị quốc gia và ngoại giao, trở thành nguồn cảm hứng lớn đối với nhiều thế hệ người Việt Nam.

Theo đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, trong giai đoạn hiện nay, nghiên cứu về Lê Quý Đôn không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu hay tôn vinh các trước tác mà cần hướng tới chuyển hóa các giá trị tư tưởng thành nguồn lực phục vụ phát triển. Điều đó đòi hỏi đẩy mạnh số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học, tăng cường dịch thuật, quảng bá quốc tế và đưa những giá trị của Lê Quý Đôn vào giáo dục, nghiên cứu, quản trị và hoạt động đối ngoại văn hóa. Đây cũng chính là định hướng xuyên suốt của Hội thảo nhằm tạo nền tảng khoa học cho việc bảo tồn và phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trong thời kỳ mới.

Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy cho rằng, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang triển khai mạnh mẽ các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, những tư tưởng của Lê Quý Đôn về thực học, trọng dụng nhân tài, học đi đôi với hành, lấy tri thức làm nền tảng cho quản trị và phát triển đất nước càng cho thấy giá trị bền vững. Không chỉ có ý nghĩa đối với nghiên cứu khoa học, những tư tưởng đó còn gợi mở nhiều bài học trong hoạch định chính sách, phát triển giáo dục, xây dựng đội ngũ cán bộ và bồi dưỡng thế hệ trẻ.

Khẳng định Hưng Yên luôn xác định gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống là nhiệm vụ quan trọng nhằm phát huy sức mạnh nội sinh cho phát triển, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Phạm Quang Ngọc nhấn mạnh tỉnh sẽ tiếp thu đầy đủ các kết quả nghiên cứu của Hội thảo; tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương, các cơ quan nghiên cứu và đội ngũ các nhà khoa học triển khai các chương trình bảo tồn, quảng bá, giáo dục và phát huy giá trị di sản Lê Quý Đôn gắn với phát triển văn hóa, giáo dục, du lịch và đối ngoại văn hóa, góp phần đưa di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội và trở thành động lực tinh thần cho sự phát triển của quê hương, đất nước.

Làm sáng tỏ giá trị toàn diện của di sản Lê Quý Đôn dưới góc nhìn khoa học hiện đại

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, đồng chí Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định, sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, Lê Quý Đôn vẫn là một hiện tượng đặc biệt của lịch sử học thuật Việt Nam. Khối lượng trước tác đồ sộ cùng chiều sâu tư tưởng của ông không chỉ phản ánh tầm vóc của một nhà bác học bách khoa mà còn thể hiện một phương pháp tiếp cận tri thức mang tính hệ thống, vượt trước thời đại và có giá trị lâu dài đối với sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam. Hội thảo lần này không chỉ kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đây mà còn tiếp cận di sản của Lê Quý Đôn bằng góc nhìn liên ngành, hiện đại hơn.

Đồng chí Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu đề dẫn Hội thảo.

Theo đồng chí Lê Văn Lợi, Ban Tổ chức đã nhận được hơn 70 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học và các bộ, ngành, địa phương. Các tham luận tập trung vào năm nhóm vấn đề lớn, gồm: Lê Quý Đôn với lịch sử, địa lý và chủ quyền quốc gia; Lê Quý Đôn với tư tưởng canh tân và phát triển đất nước; Lê Quý Đôn với văn hóa và văn minh Việt Nam; Lê Quý Đôn với chủ nghĩa yêu nước và tinh thần thời đại; Lê Quý Đôn với quê hương Hưng Yên và sự lan tỏa của di sản văn hóa. Đây đều là những vấn đề có ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, góp phần nhận diện đầy đủ hơn giá trị toàn diện của di sản Lê Quý Đôn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.

Trong hai phiên chuyên đề “Lê Quý Đôn - Cuộc đời và sự nghiệp” và “Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại”, các nhà khoa học đã tập trung làm rõ nhiều giá trị nổi bật trong tư tưởng và trước tác của Lê Quý Đôn. Nhiều tham luận phân tích sâu sắc phương pháp nghiên cứu khoa học của ông với tinh thần thực chứng, khảo chứng và gắn chặt tri thức với thực tiễn; làm sáng tỏ tư tưởng canh tân, quan điểm quản trị quốc gia dựa trên tri thức, kết hợp hài hòa giữa đức trị và pháp trị, coi trọng cải cách kinh tế, tài chính, phát hiện, đào tạo và trọng dụng nhân tài. Các ý kiến đều thống nhất cho rằng đây là những tư tưởng vẫn còn nguyên giá trị gợi mở trong quá trình hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng nền hành chính hiện đại.

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là giá trị lịch sử, khoa học và pháp lý trong các trước tác của Lê Quý Đôn đối với việc khẳng định chủ quyền quốc gia. Hội thảo tiếp tục khẳng định những ghi chép trong Phủ biên tạp lục là nguồn sử liệu đặc biệt quan trọng, phản ánh quá trình xác lập, quản lý và thực thi chủ quyền liên tục của Nhà nước Việt Nam đối với các vùng biển, đảo, trong đó có quần đảo Hoàng Sa. Đồng thời, nhiều tham luận cũng làm nổi bật vai trò của Lê Quý Đôn trong hoạt động ngoại giao, qua đó khẳng định trí tuệ, bản lĩnh và vị thế của Đại Việt trong quan hệ với các quốc gia trong khu vực. Đây là những luận cứ khoa học có giá trị cả về lịch sử, pháp lý và thực tiễn đối với công tác nghiên cứu, tuyên truyền và bảo vệ chủ quyền quốc gia hiện nay.

Các nhà khoa học cũng thống nhất cho rằng cần tiếp cận di sản Lê Quý Đôn theo hướng liên ngành, hiện đại và hội nhập quốc tế; đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu số, dịch thuật, công bố các công trình nghiên cứu bằng nhiều ngôn ngữ; phát huy vai trò của ngoại giao văn hóa trong quảng bá hình ảnh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn; đồng thời đưa những giá trị về tinh thần thực học, tư duy khoa học, đạo đức và trách nhiệm xã hội của ông vào giáo dục, nghiên cứu và đời sống văn hóa đương đại. Hội thảo khẳng định sau ba thế kỷ, di sản của Lê Quý Đôn không chỉ thuộc về quá khứ mà vẫn tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc, hun đúc truyền thống hiếu học, khơi dậy khát vọng cống hiến và đổi mới sáng tạo của các thế hệ hôm nay.

Đồng chí Trần Quốc Toản, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên phát biểu tại Hội thảo.

GS.TS. Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Quốc gia trình bày tham luận tại Hội thảo.

Đồng chí Lê Thị Hồng Vân, Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao Văn hóa, Bộ Ngoại giao, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phát biểu tham luận tại Hội thảo.

GS.TS. Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam trình bày tham luận tại Hội thảo.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh, Nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thông tin tỉnh Thái Bình trình bày tham luận tại Hội thảo.

Ông Lê Quý Tự, đại diện Dòng họ Lê Quý, tỉnh Hưng Yên phát biểu tham luận tại Hội thảo.

Các đại biểu dự Hội thảo.

Khẳng định giá trị trường tồn của di sản Lê Quý Đôn, mở ra hướng phát huy trong thời kỳ mới

Phát biểu kết luận và bế mạc Hội thảo, đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao đánh giá, sau thời gian làm việc khẩn trương, nghiêm túc, trách nhiệm và có chất lượng khoa học cao, Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại” đã thành công tốt đẹp, hoàn thành các mục tiêu đề ra, góp phần thiết thực vào chuỗi hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn và cụ thể hóa Nghị quyết của UNESCO về việc cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của ông. Các tham luận và ý kiến trao đổi đã tạo nên diễn đàn học thuật có giá trị, tiếp tục khẳng định tầm vóc tư tưởng, giá trị khoa học và sức sống bền vững của di sản Lê Quý Đôn.

Đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao phát biểu tổng kết và bế mạc Hội thảo.

Từ kết quả Hội thảo, đồng chí khái quát 5 nội dung nổi bật: tiếp tục khẳng định giá trị khoa học toàn diện của di sản Lê Quý Đôn; làm sáng tỏ phương pháp nghiên cứu thực chứng, khảo chứng có nhiều điểm tương đồng với khoa học hiện đại; làm sâu sắc tư tưởng trị quốc, quản trị đất nước, tinh thần thực học, trọng dụng nhân tài và lấy dân làm gốc; khẳng định giá trị lịch sử, khoa học và pháp lý của các trước tác đối với nghiên cứu, bảo vệ chủ quyền quốc gia; đồng thời làm rõ sức sống của di sản Lê Quý Đôn đối với sự nghiệp phát triển giáo dục, xây dựng xã hội học tập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn hiện nay.

Đồng chí Bộ trưởng Bộ Ngoại giao nhấn mạnh, việc UNESCO cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là cơ hội quan trọng để quảng bá sâu rộng các giá trị văn hóa, lịch sử và học thuật của Việt Nam ra thế giới. Dự kiến, Bộ Ngoại giao và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam sẽ phối hợp với tỉnh Hưng Yên tổ chức triển lãm về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn tại Trụ sở UNESCO ở Paris (Pháp) vào tháng 10/2026; đồng thời đề nghị các bộ, ngành, địa phương chủ động xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ các hoạt động hưởng ứng.

Khẳng định di sản của Lê Quý Đôn không chỉ là tài sản quý báu của dân tộc mà còn là nguồn lực tinh thần cho công cuộc phát triển đất nước, đồng chí Bộ trưởng Bộ Ngoại giao đề nghị các bộ, ngành, địa phương, các cơ sở nghiên cứu và đào tạo tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm: tiếp tục sưu tầm, giám định, dịch thuật và công bố các trước tác; đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu mở; đưa giá trị di sản vào giáo dục; gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa; tăng cường hợp tác quốc tế, quảng bá các công trình nghiên cứu, đưa di sản Lê Quý Đôn đến với cộng đồng học thuật thế giới, góp phần khơi dậy truyền thống hiếu học, tinh thần tự cường, sức mạnh nội sinh và khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Các đại biểu trao đổi bên lề Hội thảo và thăm quan triển lãm sách, tư liệu về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.